Hebben katten die samenleven met andere katten, een voorkeur voor een open of gesloten kattenbak? Die vraag lijkt misschien eenvoudig, maar tot we dit onderzoek uitvoerden waren alle onderzoeken naar voorkeur voor een open of gesloten kattenbak in huishoudens met slechts één kat. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat katten in huishoudens met meerdere katten een verhoogd risico hebben op plassen buiten de kattenbak en urinemarkeren. Bij poepen buiten de bak is het beeld minder eenduidig en spelen ook gezondheid, pijn, kattenbaklocatie, baktype en schoonmaakfrequentie mee. Daarom wilden wij graag onderzoeken of de voorkeur voor een open of gesloten kattenbak in een meerkatshuishouden een rol speelt.
In een praktijkonderzoek in de cattery van Aeres MBO Barneveld is gekeken of groepsgehuisveste katten vaker gebruikmaken van open of gesloten kattenbakken. Het onderzoek werd uitgevoerd door Marlies de Hoog – Harteveld, in samenwerking met het Practoraat Dierenwelzijn en -gezondheid, Aeres MBO Barneveld en het Katten Kenniscentrum Nederland.
Waarom is onderzoek naar kattenbakvoorkeur belangrijk?
Onzindelijkheid is een van de meest belastende gedragsproblemen voor kat én eigenaar. Een kat die naast de bak plast of poept, doet dat niet uit protest of koppigheid. Er is altijd een onderliggende reden. Dat kan medisch zijn, maar ook te maken hebben met stress, pijn, sociale spanning, de plaats van de kattenbak, het type kattenbakvulling of de kattenbak zelf.
Wanneer medische oorzaken zijn uitgesloten, is goed kattenbakmanagement een belangrijk onderdeel van de aanpak. Hoe beter we begrijpen wat katten prettig vinden, hoe beter we hun leefomgeving kunnen aanpassen.
Wat werd er onderzocht?
De centrale vraag van het onderzoek was:
In hoeverre hebben groepsgehuisveste katten een voorkeur voor een open of gesloten kattenbak?
Daarbij werd apart gekeken naar urine en ontlasting. Dat onderscheid is belangrijk, omdat katten mogelijk andere keuzes maken bij plassen dan bij poepen.
Hoe is het onderzoek uitgevoerd?
Het onderzoek vond plaats bij twee stabiele groepen katten op de campus van Aeres MBO Barneveld. In de ene groep leefden acht katten, in de andere groep zes katten. Voor zover bekend waren er in deze groepen geen problemen met onzindelijkheid.
In de ruimtes werden open en gesloten kattenbakken als setjes naast elkaar geplaatst. Zo konden de katten bij ieder toiletbezoek kiezen tussen een open bak en een bak met deksel. De gesloten bakken hadden geen klep aan de voorkant. Daardoor werd voorkomen dat een klep als extra drempel zou werken.
Om het onderzoek zo eerlijk mogelijk te maken, werden andere factoren zoveel mogelijk gelijk gehouden:
- alle kattenbakken hadden hetzelfde formaat;
- dezelfde kattenbakvulling werd gebruikt;
- de bakken stonden op vaste plaatsen;
- de katten waren al gewend aan het type kattenbakvulling;
- de positie van open en gesloten bakken werd tijdens het onderzoek gewisseld.
Twee keer per dag werd de urine en ontlasting uit de kattenbakken geschept en gewogen. Op die manier kon worden gemeten welke bakken vaker of intensiever gebruikt werden.
Wat kwam er uit het onderzoek?
De open kattenbakken bevatten gemiddeld meer urine dan de gesloten kattenbakken. In de open bakken werd gemiddeld 98,45 gram urine per dag gemeten. In de gesloten bakken was dat gemiddeld 76,95 gram per dag. Dit verschil was statistisch significantEen effect is statistisch significant wanneer de kans op toeval om een gevonden statistische testwaa....
Voor ontlasting werd geen duidelijke voorkeur gevonden. De open kattenbakken bevatten gemiddeld 27,33 gram ontlasting per dag. De gesloten kattenbakken bevatten gemiddeld 31,75 gram per dag. Dit verschil was niet statistisch significant.
Wat betekent dit voor katten in huis?
De resultaten sluiten aan bij wat in de praktijk vaak wordt geadviseerd: bied katten bij voorkeur ruime, goed toegankelijke kattenbakken aan, waarbij ze overzicht hebben over hun omgeving. Een open kattenbak kan voor veel katten prettiger zijn, vooral omdat zij beter zicht houden op wat er om hen heen gebeurt.
Dat kan extra belangrijk zijn in huishoudens met meerdere katten. Katten zijn op de kattenbak kwetsbaar. Wanneer een kat zich ingesloten voelt, of niet goed kan zien of een andere kat nadert, kan dat stress geven. Die stress kan er uiteindelijk aan bijdragen dat een kat de bak minder graag gebruikt.
Toch betekent dit niet dat een gesloten kattenbak nooit geschikt is. Sommige katten gebruiken een gesloten bak zonder probleem. Andere katten hebben juist een duidelijke individuele voorkeur. Kijk daarom altijd naar het gedrag van de kat zelf.
Praktische adviezen voor kattenbakken
Op basis van dit onderzoek en bestaande kennis over kattengedrag zijn dit belangrijke aandachtspunten:
- Kies liever voor open kattenbakken, zeker wanneer er sprake is van onzindelijkheid of spanning tussen katten.
- Zorg voor voldoende kattenbakken. Een veelgebruikte richtlijn is: aantal katten + 1.
- Zet kattenbakken verspreid door het huis. Meerdere bakken naast elkaar tellen voor de kat vaak als één toiletplek.
- Plaats de kattenbak op een rustige plek, maar niet zó weggestopt dat de kat geen overzicht over de ruimte heeft.
- Zet de kattenbak niet naast voer of water. Katten eten, drinken en ontlasten liever niet op dezelfde plaats.
- Kies een ruime kattenbak. Veel commerciële kattenbakken zijn aan de kleine kant.
- Maak de kattenbak dagelijks schoon. Een vervuilde bak kan minder aantrekkelijk worden.
- Let op individuele voorkeuren. De ene kat is de andere niet.
Meten is weten: Dat je kat nu de gesloten kattenbak gebruikt, betekent nog niet dat je kat er ook tevreden mee is. Geef je kat daarom de keuze en plaats eens een open kattenbak naast je gesloten bak en kijk wat er gebeurt. Als je kat daarna vooral de open kattenbak gebruikt, zegt dat iets over zijn of haar voorkeur.
Beperkingen van het onderzoek
Zoals bij ieder praktijkonderzoek zijn er ook beperkingen. In dit onderzoek werd gemeten hoeveel urine en ontlasting er in de bakken lag, maar er werd niet per individuele kat geregistreerd welke bak gebruikt werd. Daardoor is niet duidelijk of alle katten dezelfde voorkeur hadden, of dat enkele katten verantwoordelijk waren voor het verschil.
Ook kan de mate van vervuiling invloed hebben gehad. Een kat kan kiezen voor de bak die op dat moment het schoonst is, los van de vraag of die open of gesloten is. Daarnaast werd gewerkt met katten die in groepen leven op een onderwijslocatie. De situatie is daardoor niet één-op-één hetzelfde als in een gemiddeld huishouden.
Vervolgonderzoek waarbij individuele katten gevolgd worden, zou meer inzicht kunnen geven in persoonlijke voorkeuren en in de rol van plaats, sociale relaties en eerdere ervaringen.
Conclusie
In dit praktijkonderzoek gebruikten groepsgehuisveste katten open kattenbakken significant vaker voor urineren dan gesloten kattenbakken. Voor ontlasting werd geen duidelijke voorkeur gevonden.
Voor katteneigenaren betekent dit vooral: neem de kattenbak serieus als onderdeel van het welzijn van de kat. Een open, ruime, schone en goed geplaatste kattenbak is voor veel katten de meest katvriendelijke keuze.
Lees het volledige onderzoek hier.
Misschien vind je dit ook interessant?
Meer lezen?
Artikel: FLUTD: Symptomen, Oorzaken, Onderzoek en Behandeling.
Er is een sterke relatie tussen urinewegproblemen (FLUTDFeline Lower Urinary Tract Disease: een term die wordt gebruikt om alle aandoeningen aan de lagere u...) en onzindelijkheid. Wat FLUTD is en wat je zoal kunt doen naast een beter kattenbakmanagement lees je in het artikel FLUTD: Symptomen, Oorzaken, Onderzoek en Behandeling.
Bronnen
- Barcelos AM, McPeake K, Affenzeller N and Mills DS (2018) Common Risk Factors for Urinary House Soiling (Periuria) in Cats and Its Differentiation: The Sensitivity and Specificity of Common Diagnostic Signs. Front. Vet. Sci. 5:108. doi: 10.3389/fvets.2018.00108
- Damasceno, J., Viana-Junior, A. B., Avelino, C. D., Schork, I. G., Passos, L. F., Young, R. J., & De Azevedo, C. S. (2026). Multifactorial drivers of house-soiling behaviour in domestic cats (Felis catus): Effects of social environment, management, care and health. Applied Animal Behaviour Science, 301, 107020. https://doi.org/10.1016/j.applanim.2026.107020
- De Hoog – Harteveld, M. (2023). Privacy op de kattenbak: hebben katten een voorkeur voor een open of gesloten kattenbak? Practoraat Dierenwelzijn en -gezondheid, Aeres MBO Barneveld en Katten Kenniscentrum Nederland.
- Padalino, B., Zappaterra, M., Felici, M., Ricci-Bonot, C., Costa, L. N., Houpt, K., & Tateo, A. (2023). Factors associated with house-soiling in Italian cats. Journal of Feline Medicine and Surgery, 25(11), 1098612X231202482. https://doi.org/10.1177/1098612×231202482